U vezi sa prvom tačkom Dnevnog reda, polazeći od navoda iz Izvještaja Evropske komisije za Crnu Goru za 2020. godinu:

U narednoj godini Crna Gora treba naročito da:

- osigura bolji i sistematičniji pristup pravdi, žalbenim sistemima i besplatnoj pravnoj pomoći za žrtve kršenja ljudskih prava i žrtve krivičnih djela, kao i ranjive grupe, kao što su osobe s invaliditetom; manjine, uključujući Rome i Egipćane; i žene i djeca žrtve nasilja;

- osigura brzu, efikasnu i nezavisnu istragu navoda o prekomjernoj upotrebi sile, mučenju i zlostavljanju od strane policije, zločinima iz mržnje i etničkim i vjerskim motivima u skladu sa sudskom praksom ESLJP-a;

- osigura istinski dijalog o Zakonu o slobodi vjeroispovijesti ili uvjerenja i pravnom položaju vjerskih zajednica i da Zakon i njegovo sprovođenje u potpunosti uvaži preporuke Venecijanske komisije.

(strana 29 Radnog prevoda Izvještaja Evropske komisije o Crnoj Gori za 2020. koji je prevela Kancelarija za evropske integracije Vlade Crne Gore)

U oblasti slobode misli, savjesti i vjeroispovijesti, u decembru 2019. godine, Skupština je usvojila Zakon o slobodi vjeroispovijesti ili uvjerenja i pravnom položaju vjerskih zajednica, kako bi se, između ostalog, regulisao pravni status vjerskih zajednica, njihova imovina i imovinska prava nad vjerskim objektima. Zakonom se proglašavaju prava državne svojine nad vjerskim objektima i zemljištem izgrađenim ili pribavljenim od državnih prihoda ili koji su bili u vlasništvu države do 1. decembra 1918. godine i za koje nema dokaza o vlasništvu vjerske zajednice. Njegovo usvajanje bilo je narušeno tenzijama i incidentom u Skupštini, koji je doveo do hapšenja opozicionih poslanika. Uslijedili su veliki vjerski skupovi podrške Srpskoj pravoslavnoj crkvi (SPC) i protesti, ali su oni prekinuti zbog krize kovida 19. Dalje tenzije nastale su u maju i junu 2020. godine između SPC-a i njenih vjernika i vlasti, nakon hapšenja i lišenja slobode episkopa Crkve i njenih sveštenika zbog nepoštovanja preventivnih mjera u vezi pandemije izazvane virusom kovida 19. U februaru 2020. godine, Vlada je započela dijalog između pravnih stručnjaka i SPC, koja je smatrala da je na nju zakon značajno uticao. U junu 2020. godine, Vlada je javno objavila da je Crkvi ponudila da obustavi primjenu zakona dok zakon ne preispita Ustavni sud, pod uslovom da SPC podnese predlog Ustavnom sudu Crne Gore. SPC je predlog odbila. Dijalog sa svim vjerskim grupama i relevantnim zainteresovanim stranama treba nastaviti u skladu s relevantnim međunarodnim i evropskim standardima za ljudska prava, uključujući preporuke mišljenja Venecijanske komisije o zakonu iz juna 2019. godine. Vjerski motivisani napadi u kontekstu izbora u avgustu 2020. godine izazivaju ozbiljnu zabrinutost.” (strana 31 Radnog prevoda Izvještaja Evropske komisije o Crnoj Gori za 2020. koji je prevela Kancelarija za evropske integracije Vlade Crne Gore)

Okvirne konvencije o zaštiti nacionalnih manjina,

članom 6 propisano je:

Strane ugovornice će podsticati duh tolerancije i međukulturalnog dijaloga i preduzimati odgovarajuće mjere za unapređenje uzajamnog poštovanja i razumijevanja i saradnje među svim ljudima koji žive na njihovoj teritoriji, bez obzira na etnički, kulturni, jezički ili vjerski identitet tih lica, a posebno u oblasti obrazovanja, kulture i masovnog informisanja.
Strane ugovornice se obavezuju da preduzmu odgovarajuće mjere kako bi zaštitile lica koja mogu biti izložena prijetnjama ili diskriminaciji, neprijateljstvima ili nasilju zbog svog etničkog, kulturnog, jezičkog ili vjerskog identiteta.“
članom 7 propisano je: „Strane ugovornice će obezbijediti poštovanje prava svakog pripadnika nacionalne manjine na slobodu mirnog okupljanja, slobodu udruživanja, slobodu izražavanja i slobodu misli, uvjerenja i vjeroispovijesti“

članom 8 propisano je: „Strane ugovornice se obavezuju da priznaju da svaki pripadnik nacionalne manjine ima pravo da izražava svoju religiju ili vjeru i da osniva vjerske institucije, organizacije i udruženja.

Ključnih navoda iz Predloga rezolucije Parlamentarne skupštine Savjeta Evrope sa Izvještajem Odbora za monitoring PSSE “Post-monitoring dijalog sa Crnom Gorom” (Dokument, broj 15132 od 2. septembra 2020):

(…) "11. U pogledu Zakona o slobodi vjeroispovijesti ili uvjerenja i pravnom položaju vjerskih zajednica (Zakon o slobodi vjeroispovijesti) koji je usvojen u decembru 2019. godine, Skupština:

11.1. naglašava da je uređenje vjerskih zajednica pitanje nacionalnog suvereniteta, koje bi trebalo da se sprovodi bez bilo kakvog stranog uplitanja;

11.2. izražava žaljenje zbog toga što je dio zakona koji se odnosi na „imovinska prava“ stvorio atmosferu koja izaziva prilične podjele, dok većina odredbi predstavlja istinski napredak u poređenju sa prethodnim pravnim okvirom, što je Venecijanska komisija navela u svom mišljenju o nacrtu zakona;

11.3. u potpunosti je svjesna razumljivih razloga za zabrinutost pripadnika Srpske pravoslavne crkve, s obzirom na veliki opseg mogućeg prenosa imovine sa Crkve na državu Crnu Goru, po osnovu „kulturne baštine“, što podrazumijeva vjerovatno većinu svih vjerskih objekata izgrađenih prije 1918. godine;

11.4. pozdravlja činjenicu da dijalog između crnogorskih vlasti i Mitropolije crnogorsko-primorske nikada nije prekinut i apeluje na njih da pronađu rješenje koje poštuje demokratiju i vladavinu prava, što podrazumijeva poštovanje zakonodavnog postupka i korišćenje odgovarajućih sudova da se odbrane nečija zakonska prava."

(…) 17. U pogledu Zakona o slobodi vjeroispovijesti Skupština će pažljivo pratiti:

17.1. da li će sprovođenje Zakona o slobodi vjeroispovijesti biti u skladu sa evropskim standardima, a prije svega članom 1 Protokola 1 uz Konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda (ETS br.5), kao i sa preporukama Venecijanske komisije, naročito kada je riječ o standardu dokaza koji se može koristiti za dokazivanje imovinskih prava;

17.2. da prenos imovine neće uticati na korišćenje od strane vjerske zajednice,“ (Nezvaničan prevod)

i Zaključka Venecijanske komisije sadržanog u Mišljenju o Nacrtu zakona o slobodi vjeroispovijesti ili uvjerenja i pravnom statusu vjerskih zajednica, broj 953/2019, od 24. juna 2019. godine, gdje se, između ostalog, navodi:

(…) „74. Venecijanska komisija pozdravlja istinske napore crnogorskih vlasti da zamijene Zakon o pravnom položaju vjerskih zajednica iz 1977. koji je pripremljen i usvojen u prethodnom režimu, novim Zakonom o slobodi vjeroispovijesti ili uvjerenja i pravnom statusu vjerskih zajednica, posebno iz dva razloga: prvo, moderna država Crna Gora, nakon nezavisnosti 2006. godine i prema Ustavu usvojenom u oktobru 2007. godine, djeluje u uslovima koji se fundamentalno razlikuju od pravnih, političkih i socijalnih uslova u vrijeme Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije. Drugo, od usvajanja Zakona iz 1977. godine značajno su se razvili međunarodni standardi u oblasti slobode vjeroispovijesti ili uvjerenja. Obezbjeđivanje novog pravnog okvira za ostvarivanje prava na slobodu vjeroispovijesti ili uvjerenja koje uzima u obzir postojeće i istorijske uslove u zemlji danas predstavlja neophodnost“

i daju se određene preporuke koje se odnose na proces izrade nacrta zakona i javnih konsultacija, vjersku pouku i vjerske škole, imovinu vjerskih zajednica, uz konstataciju da Venecijanska komisija ostaje na raspolaganju crnogorskim vlastima za dalju pomoć po ovom pitanju,

Odbor će razmotriti Predlog zakona o izmjenama i dopunama Zakona o slobodi vjeroispovijesti ili uvjerenja i pravnom položaju vjerskih zajednica.



Na sjednicu Odbora, u skladu sa članom 67 Poslovnika Skupštine Crne Gore, pozvani su:

- ministar pravde, ljudskih i manjinskih prava dr Vladimir Leposavić,

- zaštitnik ljudskih prava i sloboda Crne Gore mr Siniša Bjeković,

- ministarka prosvjete, nauke, kulture i sporta dr Vesna Bratić.

Da učestvuju u radu sjednice pozvani su i predstavnici:

- vjerskih zajednica u Crnoj Gori:

- Mitropolije crnogorsko-primorske - Njegovo preosveštenstvo episkop budimljansko-nikšićki i administrator Mitropolije crnogorsko-primorske g. Joanikije,

- Islamske zajednice u Crnoj Gori - reis Rifat Fejzić,

- Nadbiskupskog ordinarijata Bar - nadbiskup barski mons. Rrok Gjonlleshaj,

- Jevrejske zajednice Crne Gore - predsjednica Nina Ofner Bokan,


- međunarodnih organizacija sa sjedištem u Crnoj Gori:

- Delegacije Evropske unije u Crnoj Gori - šefica Delegacije, izvanredna i opunomoćena ambasadorka Oana Kristina Popa,

- sistema Ujedinjenih nacija u Crnoj Gori - rezidentna koordinatorka Daniela Gasparikova i savjetnica UN za ljudska prava Anjet Lanting,

- Misije OEBS-a u Crnoj Gori, šefica Misije ambasadorka Mariz Davije,

- nevladine organizacije koja se bavi pitanjima ljudskih prava i sloboda i monitoringom rada Odbora za ljudska prava i slobode „Građanska alijansa” - programski direktor Milan Radović.