U vezi sa prvom tačkom Dnevnog reda, polazeći od navoda u Izvještaju Evropske komisije o Crnoj Gori za 2021. godinu:

„Što se tiče zaštite manjina, nedovoljno se implementiraju podzakonska akta i institucionalni mehanizmi za promovisanje i očuvanje prava lica koja pripadaju manjinama. Pravni okvir za manjinske savjete i dalje treba da se revidira, a ostaje da se obezbijedi ravnopravna zastupljenost svih manjina u Skupštini. Većina aktivnosti u oblasti zapošljavanja u okviru strategije za manjine za period 2019-2023. i akcionog plana za 2020. godinu odložena je za 2021. godinu zbog pandemije kovida-19. Treba dati veću odgovornost lokalnom nivou za efikasnu primjenu politike zabrane diskriminacije i multietničke politike. Ostaje da se rješavaju izazovi koji se odnose na praćenje i evaluaciju distribucije finansijskih sredstava od strane Fonda za zaštitu i ostvarivanje prava manjina. Tokom 2020. godine, Ombudsman je radio na 19 slučajeva diskriminacije manjina u vezi sa radom i zapošljavanjem, nedovoljnom zastupljenošću u javnim organima, obrazovanjem, i kulturološkim, lingvističkim i vjerskim identitetom. Noviji slučajevi govora mržnje, napada i diskriminacije nacionalnih manjina predstavljaju zabrinjavajući trend.

Strategija za inkluziju Roma i Egipćana za period 2021-2025. godine usvojena je u septembru 2021. godine. Ona ima za cilj da se uskladi sa Strateškim okvirom EU za period 2020-2030. godine za ravnopravnost, inkluziju i učešće Roma i da po prvi put posebnu pažnju posveti anticiganizmu. Ostaju izazovi u oblasti implementiranja zaključaka Romskog seminara iz 2018. godine i obaveza prema Deklaraciji iz Poznana iz 2019. godine, kao i preporuka međunarodnih tijela za monitoring kao što su UN, ECRI i Komitet eksperata Evropske povelje o regionalnim i manjinskim jezicima. Tokom 2020. godine, Vlada je opredijelila 136.000 eura za 14 projekata organizacija civilnog društva za zaštitu i promovisanje prava Roma i Egipćana. Kroz Regionalni stambeni program, obezbijeđene su dodatne 233 stambene jedinice za više od 1.000 raseljenih i interno raseljenih Roma u Podgorici, Nikšiću i Beranama. Oko 190 romskih porodica u primorskim opštinama suočavaju se sa opasnošću prinudnog iseljenja zbog privatizacije zemlje na kojoj žive. Romi i Egipćani nisu prepoznati kao zasebna kategorija odvojena od drugih vulnerabilnih i socijalno uskraćenih grupa u kontektu prisilnog iseljenja. Nisu na raspolaganju segregirani podaci o prijavama za legalizaciju objekata u kojima žive Romi. Stopa upisa Roma i Egipćana u osnovne škole je opala i u školskoj godini 2020/2021. u škole se upisalo 1.793 Roma (929 dječaka i 864 djevojčica). Školske godine 2019/2020. bilo je 1.803 djece Roma i Egipćana koji su se upisali u osnovnu školu. Došlo je do blagog porasta u broju srednjoškolaca, i to na 174 (101 dječak i 73 djevojčice, a 2019/2020. ih je bilo 142) i 224 djece u vrtićima (106 dječaka i 118 djevojčica). 17 studenata upisalo je fakultete (šest momaka i devet djevojaka). U ovom trenutku je u sedam opština na mjestima medijatora zaposleno 22 Roma i Egipćana koje plaća Vlada. Međutim, romski obrazovni medijatori mogu da se angažuju samo za škole koje imaju najmanje 70 romskih školaraca i od 22 medijatora u obrazovanju samo ih je 11 Roma. Romi i Egipćani srednjoškolci i Romi studenti na univerzitetu dobijaju školarinu. Da bi se poboljšao kvalitet obrazovanja Roma u okviru jednog projekta angažovano je 47 mentora da radi sa 169 Roma u završnim godinama osnovne škole, a 48 mentora za 157 Roma u srednjoj školi. Nema zvaničnih podataka o ukupnom broju romske djece koja treba da idu u školu. Djeca se upisuju u onu školu koja je najbliža konkretnom dijelu grada gdje žive, što može dovesti do segregacije romske djece. Osipanje u osnovnim školama je smanjeno, međutim, kvalitet obrazovanja za romsku djecu je i dalje velika briga, a dodatno je pogoršano zbog pandemije kovida-19, kada se romskoj djeci pomagalo uglavnom samo na osnovu projekata međunarodnih organizacija u smislu opreme i alatki za učenje.

Nema podataka o pokrivenosti romske i egipćanske djece kampanjama za redovnu vakcinaciju. Postoji potreba za obrazovnim programima za roditelje o reproduktivnom zdravlju i planiranju porodice, kao i za povećanim brojem romskih zdravstvenih medijatora. U ovom trenutku zdravstvene medijatore Rome i Egipćane stalno zapošljava Ministarstvo zdravlja. Predviđeno je da se tokom 2021. i 2022. godine angažuje još 40 romskih i egipćanskih medijatora u zdravstvu, zapošljavanju i socijalnoj zaštiti, iako kroz projekte ograničenog trajanja. Oni treba da budu potpuno integrisani u sistem sa ugovorima o stalnom radnom odnosu. U Ministarstvu unutrašnjih poslova je u februaru 2020. godine osnovano Koordinaciono tijelo za praćenje implementacije protokola za rad sa djecom koja su na ulici, međutim, nisu prijavljeni nikakvi konkretni rezultati. Još uvijek nema dokaza da se sistematično radi na rješavanju dječjeg prosjačenja i dječjih brakova. U decembru 2020. godine, bilo je 966 nezaposlenih Roma i Egipćana koji su bili registrovani u nacionalnom Zavodu za zapošljavanje, što čini 2% od svih registrovanih nezaposlenih lica u Crnoj Gori. Otprilike 95% svih registrovanih nezaposlenih Roma ima minimalni nivo obrazovanja. Oko 50 Roma i Egipćana bilo je zaposleno na kratki vremenski period na sezonskim poslovima tokom čitave 2020. godine. Nivoi zaposlenosti srednjoškolaca Roma i Egipćana ostaju mali. Mjere koje primjenjuju nacionalni Zavod za zapošljavanje ili opštine nisu održive i ne rješavaju probleme dugoročne nezaposlenosti Roma. Subvencije za zapošljavanje Roma nisu obnovljene, što predstavlja još jednu prepreku za zapošljavanje Roma. Diskriminacija je često prepreka za zapošljavanje, kao i ograničena funkcionalna pismenost velikog broja Roma koji traže posao.“ (str. 38 i 39 Prevoda Izvještaja Evropske komisije o Crnoj Gori za 2021. godinu),

Odbor će, u okviru kontrolne i nadzorne uloge, razmotriti Izvještaj o radu Fonda za zaštitu i ostvarivanje manjinskih prava za 2021. godinu, sa osvrtom na Konačni izvještaj Državne revizorske institucije o finansijskoj reviziji i reviziji pravilnosti poslovanja Fonda za zaštitu i ostvarivanje manjinskih prava za 2020. godinu.

Na sjednicu Odbora, u skladu sa članom 67 Poslovnika Skupštine Crne Gore, pozvani su:

zaštitnik ljudskih prava i sloboda Crne Gore, mr Siniša Bjeković,
direktor Fonda za zaštitu i ostvarivanje manjinskih prava, Emir Dacić,
ministar ljudskih i manjinskih prava, Fatmir Gjeka,
predsjednik Senata Državne revizorske institucije, dr Milan Dabović,
generalni sekretar Skupštine Crne Gore, Aleksandar Klarić,
rukovodilac Odsjeka pravnih, kadrovskih i administrativnih poslova u Skupštini Crne Gore, Dražen Malović,
direktorica Agencije za sprječavanje korupcije, Jelena Perović.

Da učestvuju u radu sjednice pozvani su i predstavnici:

- Delegacije Evropske unije u CG, šefica Delegacije, izvanredna i opunomoćena ambasadorka Oana Kristina Popa,

- međunarodnih organizacija sa sjedištem u Crnoj Gori:

- Sistema Ujedinjenih nacija, savjetnica UN za ljudska prava Anjet Lanting.


NVO-e koja se bavi pitanjima ljudskih prava i sloboda i monitoringom rada Odbora za ljudska prava i slobode:

“Građanska alijansa”, programski direktor Milan Radović.