****

U vezi sa prvom tačkom Dnevnog reda, polazeći od navoda u Izvještaju Evropske komisije o Crnoj Gori za 2022. godinu:
„ Osnovna prava
Crna Gora je umjereno pripremljena u oblasti osnovnih prava. Zakonodavni i institucionalni okvir je uglavnom uspostavljen i Crna Gora nastavlja sa ispunjavanjem svojih međunarodnih obaveza u pogledu ljudskih prava. Međutim, i dalje je potrebno uložiti dodatne napore da se okvir u potpunosti primijeni. Izvještajni period obilježen je povećanom polarizacijom i podjelama u društvu. Najranjivije grupe u društvu su sve više bile izložene diskriminaciji, govoru mržnje i krivičnim djelima počinjenim iz mržnje. Povećan broj femicida uz nedovoljnu reakciju od strane vlasti, javno izražena mizoginija, rodno zasnovano nasilje i nasilje nad djecom predstavljaju ozbiljnu zabrinutost. Potrebno je uložiti više napora da se osigura pristup pravdi i ostvarivanje prava u upravnim i sudskim postupcima, posebno za ugrožene grupe.
Prošlogodišnje preporuke su samo djelimično ispunjene i ostaju važeće. U narednoj godini Crna Gora treba posebno da:
→ direktor Agencije je obavijestio medije o neprekidnoj zloupotrebi prava na pristup informacijama, ističući da je od 3.491 pritužbi primljenih u periodu januar-april 2022. godine, skoro polovinu podnio advokat iz Podgorice vezano za platne spiskove nastavnika podgoričkih škola. Kako navode iz Agencije, ovi zahtjevi nijesu usmjereni na pristup podacima, već na sticanje materijalne koristi po osnovu sudskih troškova (radi se o navodno nekoliko stotina hiljada eura);
→ prečisti regulativu kako bi se: povećala zaštita od nasilja u porodici, diskriminacije, govora mržnje i krivičnih djela počinjenih iz mržnje; poštuje preporuke UN-ovog Opšteg periodičnog pregleda iz 2018. godine po pitanju zabrane roka zastare krivičnih djela mučenja i drugih oblika zlostavljanja;... da se u potpunosti uskladi sa Fakultativnim protokolom uz Konvenciju o pravima djeteta; kriminalizuje sve oblike braka sa osobom mlađom od 18 godina i uskladi zaštitu podataka o ličnosti;
→ unaprijedi međuinstitucionalnu saradnju u cilju učinkovitije zaštite od svih vrsta diskriminacije, boljeg pristupa pravdi, punog uživanja procesnih prava i besplatne pravne pomoći za žrtve kršenja ljudskih prava i zločina, posebno za djecu, žene, pripadnike manjina, uključujući Rome i Egipćane i osobe sa invaliditetom;
→ obezbijedi punu funkcionalnost Ustavnog suda i usaglašeno tumačenje sudske prakse Evropskog suda za ljudska prava (ESLjP) i evropskih i međunarodnih standarda ljudskih prava u cijelom sudskom sistemu.“ (str. 32 i 33 Izvještaja Evropske komisije o Crnoj Gori za 2022. godinu, objavljenog 12. oktobra 2022- nezvaničan prevod)
„Što se tiče unapređenja i ostvarivanja ljudskih prava, neophodno je dalje ojačati institucionalne kapacitete, uključujući i dodjelu odgovarajućih finansijskih sredstava. Temeljne promjene u rukovodstvu i strukturi Ministarstva, kao i politički pristrasna imenovanja i razrješenja tokom izvještajnog perioda uticala su na njegovo učinkovito funkcionisanje i rezultirala usporavanjem izrade novih zakona, strategija i politika o ljudskim pravima, kao i usporavanjem u sprovođenju i praćenju postojećih. Uspostavljen je regulatorni i institucionalni okvir za funkcionisanje Zaštitnika ljudskih prava i sloboda. Dodijeljen mu je status „B”od strane Pododbora za akreditaciju Globalnog saveza nacionalnih institucija za ljudska prava. Institucija Zaštitnika ljudskih prava i sloboda i dalje se doživljava kao institucija sa najboljim uticajem i povjerenjem po pitanju unapređenja i zaštite prava građana. U medijima su često citirani stavovi ove institucije. Nastavljeno je unapređenje kapaciteta Institucije za postupanje po pritužbama i kvaliteta njenih odluka. Nakon smanjenja budžeta za 2021. godinu od oko 6% u odnosu na 2020, usvojeni budžet za 2022. porastao je za 7,6% u poređenju sa 2021. godinom. Zaštitnik je u junu 2021. godine objavio specijalni izvještaj o stanju djece u domovima učenika i internatima u Crnoj Gori. Institucija je 2021. godine radila na 1.123 pritužbe (poređenja radi u 2020. na 1.975), od kojih je 968 primljeno tokom 2021. godine, a 155 su prenesene iz 2020. Institucija je tokom 2021. završila 904 predmeta, a 219 odgodila za 2022. Završeni predmeti su se odnosili na građanska prava, ekonomska, socijalna i kulturna prava, zabranu diskriminacije, prava djeteta i pravo na pravično suđenje. Institucija je utvrdila kršenje prava u 124 predmeta i dala mišljenje sa 343 preporuke nadležnim organima. Poboljšano je sistematsko, učinkovito i brzo praćenje preporuka Zaštitnika od strane nadležnih organa.
Što se tiče sprečavanja mučenja i lošeg postupanja, Komitet Ujedinjenih nacija protiv torture je u maju 2022. zaključio da je Crna Gora samo djelimično sprovela preporuke iz 2014. godine o obezbjeđivanju ili jačanju pravnih mjera zaštite za pritvorenike, sprovođenju brzih, nepristrasnih i djelotvornih istraga i krivičnom gonjenju osumnjičenih i kažnjavanju počinilaca torture ili lošeg postupanja. Evropski odbor za sprečavanje mučenja i nečovječnog ili ponižavajućeg postupanja ili kažnjavanja (CPT) obavio je ad hok posjetu Crnoj Gori u junu 2022. godine. Izmjene i dopune Krivičnog zakonika radi usklađivanja sa Opštim periodičnim pregledom Ujedinjenih nacija u cilju zabrane zastare za krivična djela mučenja i drugih oblika lošeg postupanja još uvijek nisu donesene. Nedostaci u unutrašnjoj kontroli, dugotrajne i neučinkovite istrage, blage kazne koje nemaju odvraćajući karakter i nekažnjivost počinilaca nasilja i dalje su razlozi za zabrinutost. Vlada treba da poveća svoje napore da sprovede učinkovite, djelotvorne i nezavisne istrage u cilju rješavanja policijskog mučenja, kršenja i nezakonite upotrebe mjera prinude. Organizacije građanskog društva koje su sprovodile monitoring posjete uočile su povećan broj policajaca koji su upoznati i primjenjuju uputstva iz aprila 2021. o postupanju sa pritvorenicima i uhapšenim licima. Zvanična evaluacija sprovođenja uputstava predviđena je za kraj 2022. Nacionalni preventivni mehanizam osnažen je imenovanjem zamjenika Nacionalnog preventivnog mehanizma u decembru 2021. godine. Nacionalni preventivni mehanizam nije funkcionisao u punom kapacitetu tokom većeg dijela 2021. godine zbog uticaja COVID-19 na zaposlene. Tokom izvještajnog perioda, Nacionalni preventivni mehanizam je obradio 91 predmet, od čega se najveći broj odnosi na Upravu za izvršenje krivičnih sankcija (46) i policiju (11). Nacionalni preventivni mehanizam je pronašao dokaze nehumanog i ponižavajućeg postupanja u dva predmeta; obrada sedam predmeta je u toku.
Nacionalni preventivni mehanizam je pokrenuo 27 predmeta zbog postupanja policijskih službenika tokom ustoličenja Mitropolita u Cetinjskom manastiru dana 5. septembra 2021. godine. Od toga, 21 predmet se odnosio na upotrebu hemijskih sredstava, jedan na prekoračenje ovlašćenja, dva na ograničavanje slobode kretanja, dva na uništavanje i oštećenje imovine drugih lica te jedan koji se odnosi na pravo na obavještavanje. U dva predmeta utvrđena je povreda prava; u dva predmeta nije utvrđena povreda, dok su u druga dva predmeta podnosioci pritužbi upućeni na druge pravne ljekove. Obrada postupaka u preostalim predmetima koji se odnose prevashodno na prekomjernu upotrebu hemijskih sredstava je u toku. Uprkos uvođenju vidljivih identifikacionih oznaka (imena, prezimena, broja službenih znački itd.) na policijskim uniformama i zaštitnih šljemova kojima se omogućava identifikacija i efikasna istraga, njihova upotreba nije sistematska.” (str. 33, 34 i 35 Izvještaja Evropske komisije o Crnoj Gori za 2022. godinu- nezvaničan prevod)
„Po pitanju nediskriminacije, aktivnosti na obezbjeđivanju pune usklađenosti sa pravnim tekovinama EU i evropskim standardima za borbu protiv diskriminacije su u toku. Slijedeći preporuke EU eksperata, Ministarstvo pravde, ljudskih i manjinskih prava je u novembru 2021. odlučilo da izradi potpuno novi zakon o zabrani diskriminacije koji bi zadovoljio evropske antidiskriminacione standarde, bio usklađen sa preporukama Evropske komisije protiv rasizma i netolerancije (ECRI) iz 2017. godine i obezbijedio kvalitetnu zaštitu od diskriminacije svih građana. U toku je rad na izradi novog zakona.
Izvještajni period obilježila je visoka društvena polarizacija i podijeljenost. Najviše ugrožene grupe u društvu sve više su bile izložene diskriminaciji, govoru mržnje i zločinu iz mržnje. I dalje raste govor mržnje, posebno protiv žena u politici. Postoji hitna potreba za iskorjenjivanjem svih oblika diskriminacije korišćenjem mehanizama pravne zaštite i da se pozabave duboko ukorijenjenim društvenim ponašanjima koja degradiraju i diskriminišu žene, što dovodi do slučajeva rodno zasnovanog nasilja. Prihvatanjem i poštovanjem pluralizma u društvu treba se baviti od ranog djetinjstva kroz rad sa mladima i odraslima kako bi promovisali promjene ponašanja i toleranciju različitosti. Kapacitet Ombudsmana da djeluje kao tijelo za jednakost nastavio je da se poboljšava, iako ukupni institucionalni okvir treba poboljšati. Kancelarija ombudsmana je 2021. godine dobila 173 pritužbe na diskriminaciju (2020: 159 slučajeva). Većina se ticala rada i zapošljavanja, socijalnih usluga, nasilja u porodici i rodno zasnovanog nasilja i postupaka pred javnim vlastima. Primljeno je deset pritužbi u vezi sa mržnjom/diskriminacijom na internetu. Prioritetna preporuka ECRI-a iz 2017. da se uspostavi sistem za prikupljanje raščlanjenih podataka o zločinima iz mržnje tek treba da se primijeni jer zavisi od reforme Krivičnog zakonika (izmjene o motivima pristrasnosti), koja se očekuje kasnije u 2022. godini.“ (str. 39 i 40 Izvještaja Evropske komisije o Crnoj Gori za 2022. godinu- nezvaničan prevod),
Odbor će, u okviru kontrolne i nadzorne uloge Skupštine Crne Gore, razmotriti: Izvještaj o radu Zaštitnika ljudskih prava i sloboda Crne Gore za 2022. godinu, sa osvrtom na Godišnji izvještaj o aktivnostima na sprovođenju i unapređenju upravljanja i kontrola za 2022. godinu za instituciju Zaštitnika ljudskih prava i sloboda Crne Gore.
***
Na sjednicu Odbora, u skladu sa članom 67 Poslovnika Skupštine Crne Gore, pozvani su:
- zaštitnik ljudskih prava i sloboda Crne Gore, mr Siniša Bjeković,
- ministar ljudskih i manjinskih prava, Fatmir Gjeka,
- ministar pravde, Marko Kovač,

Da učestvuju u radu sjednice pozvani su i predstavnici:
- Delegacije Evropske unije u CG, šefica Delegacije, izvanredna i opunomoćena ambasadorka Oana Kristina Popa,

međunarodnih organizacija sa sjedištem u Crnoj Gori:
- OEBS- šefica Misije, ambasadorka Dominique Waag,
- Savjet Evrope- šefici Programske kancelarije u Podgorici, Lejla Dervišagić,
- rezidentni koordinator Sistema Ujedinjenih nacija- Peter Lundbegr,
- UNDP-stalna predstavnica Danijela Gašparikova,
- UNICEF- šef Predstavništva, Huan Santander,
- UNHCR - predstavnik za Crnu Goru, Jean Yves Bouchardy,
- Sistema Ujedinjenih nacija, savjetnica za ljudska prava Anjet Lanting


- NVO-e koja se bavi pitanjima ljudskih prava i sloboda i monitoringom rada Odbora za ljudska prava i slobode:
- “Građanska alijansa”, programski direktor Milan Radović.

***
Molimo Vas da učešće na sjednici potvrdite do 9. maja /utorak/ 2022. godine, do 12 časova, na tel. 020/404-593 ili e-mail slava.buric@skupstina.me, kao i da nas obavijestite da li Vam je potreban prevod na engleski jezik.