Usvajanje Zapisnika sa:

- 27. sjednice Odbora, održane 25. jula 2022. godine;

- 28. i Nastavka 28. sjednice Odbora, održanih 26. i 27. jula 2022. godine

U vezi sa prvom tačkom Dnevnog reda, polazeći od navoda u Izvještaju Evropske komisije o Crnoj Gori za 2022. godinu:

„ Osnovna prava

Crna Gora je umjereno pripremljena u oblasti osnovnih prava. Zakonodavni i institucionalni okvir je uglavnom uspostavljen i Crna Gora nastavlja sa ispunjavanjem svojih međunarodnih obaveza u pogledu ljudskih prava. Međutim, i dalje je potrebno uložiti dodatne napore da se okvir u potpunosti primijeni. Izvještajni period obilježen je povećanom polarizacijom i podjelama u društvu. Najranjivije grupe u društvu su sve više bile izložene diskriminaciji, govoru mržnje i krivičnim djelima počinjenim iz mržnje. Povećan broj femicida uz nedovoljnu reakciju od strane vlasti, javno izražena mizoginija, rodno zasnovano nasilje i nasilje nad djecom predstavljaju ozbiljnu zabrinutost. Potrebno je uložiti više napora da se osigura pristup pravdi i ostvarivanje prava u upravnim i sudskim postupcima, posebno za ugrožene grupe.

Prošlogodišnje preporuke su samo djelimično ispunjene i ostaju važeće. U narednoj godini Crna Gora treba posebno da:

→ direktor Agencije je obavijestio medije o neprekidnoj zloupotrebi prava na pristup informacijama, ističući da je od 3.491 pritužbi primljenih u periodu januar-april 2022. godine, skoro polovinu podnio advokat iz Podgorice vezano za platne spiskove nastavnika podgoričkih škola. Kako navode iz Agencije, ovi zahtjevi nijesu usmjereni na pristup podacima, već na sticanje materijalne koristi po osnovu sudskih troškova (radi se o navodno nekoliko stotina hiljada eura);

→ prečisti regulativu kako bi se: povećala zaštita od nasilja u porodici, diskriminacije, govora mržnje i krivičnih djela počinjenih iz mržnje; poštuje preporuke UN-ovog Opšteg periodičnog pregleda iz 2018. godine po pitanju zabrane roka zastare krivičnih djela mučenja i drugih oblika zlostavljanja; da se u potpunosti uskladi sa Zakonom o istopolnim partnerstvima iz 2020. godine; da se u potpunosti uskladi sa Fakultativnim protokolom uz Konvenciju o pravima djeteta; kriminalizuje sve oblike braka sa osobom mlađom od 18 godina i uskladi zaštitu podataka o ličnosti;

→ unaprijedi međuinstitucionalnu saradnju u cilju učinkovitije zaštite od svih vrsta diskriminacije, boljeg pristupa pravdi, punog uživanja procesnih prava i besplatne pravne pomoći za žrtve kršenja ljudskih prava i zločina, posebno za djecu, žene, pripadnike manjina, uključujući Rome i Egipćane i osobe sa invaliditetom;

→ obezbijedi punu funkcionalnost Ustavnog suda i usaglašeno tumačenje sudske prakse Evropskog suda za ljudska prava (ESLjP) i evropskih i međunarodnih standarda ljudskih prava u cijelom sudskom sistemu.“ (str. 32 i 33 Izvještaja Evropske komisije o Crnoj Gori za 2022. godinu, objavljenog 12. oktobra 2022- nezvaničan prevod)

„Što se tiče unapređenja i ostvarivanja ljudskih prava, neophodno je dalje ojačati institucionalne kapacitete, uključujući i dodjelu odgovarajućih finansijskih sredstava. Temeljne promjene u rukovodstvu i strukturi Ministarstva, kao i politički pristrasna imenovanja i razrješenja tokom izvještajnog perioda uticala su na njegovo učinkovito funkcionisanje i rezultirala usporavanjem izrade novih zakona, strategija i politika o ljudskim pravima, kao i usporavanjem u sprovođenju i praćenju postojećih. Uspostavljen je regulatorni i institucionalni okvir za funkcionisanje Zaštitnika ljudskih prava i sloboda. Dodijeljen mu je status „B”od strane Pododbora za akreditaciju Globalnog saveza nacionalnih institucija za ljudska prava. Institucija Zaštitnika ljudskih prava i sloboda i dalje se doživljava kao institucija za najboljim uticajem i povjerenjem po pitanju unapređenja i zaštite prava građana. U medijima su često citirani stavovi ove institucije. Nastavljeno je unapređenje kapaciteta Institucije za postupanje po pritužbama i kvaliteta njenih odluka. Nakon smanjenja budžeta za 2021. godinu od oko 6% u odnosu na 2020, usvojeni budžet za 2022. porastao je za 7,6% u poređenju sa 2021. godinom. Zaštitnik je u junu 2021. godine objavio specijalni izvještaj o stanju djece u domovima učenika i internatima u Crnoj Gori. Institucija je 2021. godine radila na 1.123 pritužbe (poređenja radi u 2020. na 1.975), od kojih je 968 primljeno tokom 2021. godine, a 155 su prenesene iz 2020. Institucija je tokom 2021. završila 904 predmeta, a 219 odgodila za 2022. Završeni predmeti su se odnosili na građanska prava, ekonomska, socijalna i kulturna prava, zabranu diskriminacije, prava djeteta i pravo na pravično suđenje. Institucija je utvrdila kršenje prava u 124 predmeta i dala mišljenje sa 343 preporuke nadležnim organima. Poboljšano je sistematsko, učinkovito i brzo praćenje preporuka Zaštitnika od strane nadležnih organa.

Što se tiče sprečavanja mučenja i lošeg postupanja, Komitet Ujedinjenih nacija protiv torture je u maju 2022. zaključio da je Crna Gora samo djelimično sprovela preporuke iz 2014. godine o obezbjeđivanju ili jačanju pravnih mjera zaštite za pritvorenike, sprovođenju brzih, nepristrasnih i djelotvornih istraga i krivičnom gonjenju osumnjičenih i kažnjavanju počinilaca torture ili lošeg postupanja. Evropski odbor za sprečavanje mučenja i nečovječnog ili ponižavajućeg postupanja ili kažnjavanja (CPT) obavio je ad hok posjetu Crnoj Gori u junu 2022. godine. Izmjene i dopune Krivičnog zakonika radi usklađivanja sa Opštim periodičnim pregledom Ujedinjenih nacija u cilju zabrane zastare za krivična djela mučenja i drugih oblika lošeg postupanja još uvijek nisu donesene. Nedostaci u unutrašnjoj kontroli, dugotrajne i neučinkovite istrage, blage kazne koje nemaju odvraćajući karakter i nekažnjivost počinilaca nasilja i dalje su razlozi za zabrinutost. Vlada treba da poveća svoje napore da sprovede učinkovite, djelotvorne i nezavisne istrage u cilju rješavanja policijskog mučenja, kršenja i nezakonite upotrebe mjera prinude. Organizacije građanskog društva koje su sprovodile monitoring posjete uočile su povećan broj policajaca koji su upoznati i primjenjuju uputstva iz aprila 2021. o postupanju sa pritvorenicima i uhapšenim licima. Zvanična evaluacija sprovođenja uputstava predviđena je za kraj 2022. Nacionalni preventivni mehanizam osnažen je imenovanjem zamjenika Nacionalnog preventivnog mehanizma u decembru 2021. godine. Nacionalni preventivni mehanizam nije funkcionisao u punom kapacitetu tokom većeg dijela 2021. godine zbog uticaja COVID-19 na zaposlene. Tokom izvještajnog perioda, Nacionalni preventivni mehanizam je obradio 91 predmet, od čega se najveći broj odnosi na Upravu za izvršenje krivičnih sankcija (46) i policiju (11). Nacionalni preventivni mehanizam je pronašao dokaze nehumanog i ponižavajućeg postupanja u dva predmeta; obrada sedam predmeta je u toku.

Nacionalni preventivni mehanizam je pokrenuo 27 predmeta zbog postupanja policijskih službenika tokom ustoličenja Mitropolita u Cetinjskom manastiru dana 5. septembra 2021. godine. Od toga, 21 predmet se odnosio na upotrebu hemijskih sredstava, jedan na prekoračenje ovlašćenja, dva na ograničavanje slobode kretanja, dva za uništavanje i oštećenje imovine drugih lica te jedan koji se odnosi na pravo na obavještavanje. U dva predmeta utvrđena je povreda prava; u dva predmeta nije utvrđena povreda, dok su u druga dva predmeta podnosioci pritužbi upućeni na druge pravne ljekove. Obrada postupaka u preostalim predmetima koji se odnose prevashodno na prekomjernu upotrebu hemijskih sredstava je u toku. Uprkos uvođenju vidljivih identifikacionih oznaka (imena, prezimena, broja službenih znački itd.) na policijskim uniformama i zaštitnih šljemova kojima se omogućava identifikacija i efikasna istraga, njihova upotreba nije sistematska.

Određeni napredak je postignut u primjeni preporuka Evropskog odbora za sprečavanje mučenja i nečovječnog ili ponižavajućeg postupanja ili kažnjavanja iz 2019. godine u vezi sa zatvorskim sistemom i uslovima pritvora. U toku je evaluacija sprovođenja Strategije za izvršenje krivičnih sankcija 2017-2021. Nastavljeno je sa kadrovskim jačanjem i izgradnjom kapaciteta, kao i sa programima i aktivnostima koje su dostupni zatvorenicima. Na postojećim zatvorskim prostorijama je izvršena određena adaptacija i modernizacija. U toku su pripreme za izgradnju novog zatvorskog objekta u Mojkovcu za sjeverni region Crne Gore i posebne zdravstvene ustanove. U toku je revizija standardnih operativnih procedura za zatvorski sistem. Nekoliko nevladinih organizacija sprovodilo je obrazovne, rekreativne i stručne aktivnosti za zatvorenike. Maloljetna osuđena lica su tokom 2021. godine učestvovala u različitim dnevnim aktivnostima u odjeljenju maloljetničkog zatvora, uključujući sportske, kulturno-obrazovne aktivnosti, te psihološke i kreativne radionice sa ciljem njihove ponovne integracije. Od aprila 2022. godine, ima ukupno 614 osuđenih i 403 pritvorena lica od kojih su 3,65% žene (2020: 2,6%). Nacionalni preventivni mehanizam je tokom 2021. godine obavio 32 od 40 predviđenih monitoring posjeta zatvorima, pritvorskim i prihvatnim centrima. Tokom izvještajnog perioda, Nacionalni preventivni mehanizam je prijavio jedan slučaj nečovječnog i ponižavajućeg postupanja u zatvorima (član 3 EKLjP) a u jednom predmetu utvrdio da materijalni uslovi u zatvorima rezultiraju ponižavajućim postupanjem; obrada jednog predmeta je u toku. I Ombudsman je objavio tri mišljenja sa preporukama, ali nije utvrdio povredu člana 3. Uprkos određenom poboljšanju, materijalni uslovi u zatvorima, pritvorskim ustanovama i psihijatrijskim bolnicama i dalje su ispod međunarodnih standarda. U vezi sa istražnim zatvorom, i dalje postoji problem prebukiranosti, gdje boravi 350 lica u prostoru predviđenom za 292 mjesta. Uslovi u prebukiranoj psihijatrijskoj bolnici u Dobroti i dalje su veoma loši.” (str. 33, 34 i 35 Izvještaja Evropske komisije o Crnoj Gori za 2022. godinu- nezvaničan prevod),

Odbor će, u okviru kontrolne i nadzorne uloge Skupštine Crne Gore, razmotriti Godišnji izvještaj Nacionalnog mehanizma za prevenciju torture za 2021. godinu.

***

Na sjednicu Odbora, u skladu sa članom 67 Poslovnika Skupštine Crne Gore, pozvani su:

- zaštitnik ljudskih prava i sloboda Crne Gore, mr Siniša Bjeković,

- ministar pravde, Marko Kovač,

- ministar unutrašnjih poslova, Filip Adžić,

- ministar zdravlja, Dragoslav Šćekić,

- direktor Uprave policije, Zoran Brđanin,

- v.d. direktora Uprave za izvršenje krivičnih sankcija, Rade Vojvodić.

Da učestvuju u radu sjednice pozvani su i predstavnici međunarodnih organizacija sa sjedištem u Crnoj Gori:

- Delegacije Evropske unije u CG, šefica Delegacije, izvanredna i opunomoćena ambasadorka Oana Kristina Popa,

- Sistema Ujedinjenih nacija, savjetnica za ljudska prava Anjet Lanting.



- NVO-e koja se bavi pitanjima ljudskih prava i sloboda i monitoringom rada Odbora za ljudska prava i slobode:

- “Građanska alijansa”, programski direktor Milan Radović.