Tema kontrolnog saslušanja:



„Realizacija Strategije za zaštitu lica sa invaliditetom od diskriminacije i

promociju jednakosti 2017-2021. i Preporuka sadržanih u Analizi usklađenosti zakonodavstva u Crnoj Gori sa Zakonom o zabrani diskriminacije lica sa invaliditetom i Konvencijom UN o pravima lica sa invaliditetom, sa posebnim akcentom na praćenje realizacije Zaključka Skupštine Crne Gore, donesenog povodom usvajanja Zakona o zabrani diskriminacije lica sa invaliditetom, objavljenog u “Službenom listu Crne Gore”, broj 35/15“



Realizujući Plan aktivnosti Odbora za ljudska prava i slobode za 2022. godinu, sačinjen na osnovu:

- Izvještaja Evropske komisije o Crnoj Gori za 2021. godinu i

- jednog broja nerealizovanih aktivnosti iz Plana aktivnosti Odbora za 2021. godinu, a polazeći od navoda iz Izvještaja Evropske komisije o Crnoj Gori za 2022. godinu:

„ Osnovna prava

Crna Gora je umjereno pripremljena u oblasti osnovnih prava. Zakonodavni i institucionalni okvir je uglavnom uspostavljen i Crna Gora nastavlja sa ispunjavanjem svojih međunarodnih obaveza u pogledu ljudskih prava. Međutim, i dalje je potrebno uložiti dodatne napore da se okvir u potpunosti primijeni. Izvještajni period obilježen je povećanom polarizacijom i podjelama u društvu. Najranjivije grupe u društvu su sve više bile izložene diskriminaciji, govoru mržnje i krivičnim djelima počinjenim iz mržnje. Povećan broj femicida uz nedovoljnu reakciju od strane vlasti, javno izražena mizoginija, rodno zasnovano nasilje i nasilje nad djecom predstavljaju ozbiljnu zabrinutost. Potrebno je uložiti više napora da se osigura pristup pravdi i ostvarivanje prava u upravnim i sudskim postupcima, posebno za ugrožene grupe.

Prošlogodišnje preporuke su samo djelimično ispunjene i ostaju važeće. U narednoj godini Crna Gora treba posebno da:

→ direktor Agencije je obavijestio medije o neprekidnoj zloupotrebi prava na pristup informacijama, ističući da je od 3.491 pritužbi primljenih u periodu januar-april 2022. godine, skoro polovinu podnio advokat iz Podgorice vezano za platne spiskove nastavnika podgoričkih škola. Kako navode iz Agencije, ovi zahtjevi nijesu usmjereni na pristup podacima, već na sticanje materijalne koristi po osnovu sudskih troškova (radi se o navodno nekoliko stotina hiljada eura);

→ prečisti regulativu kako bi se: povećala zaštita od nasilja u porodici, diskriminacije, govora mržnje i krivičnih djela počinjenih iz mržnje; poštuje preporuke UN-ovog Opšteg periodičnog pregleda iz 2018. godine po pitanju zabrane roka zastare krivičnih djela mučenja i drugih oblika zlostavljanja; da se u potpunosti uskladi sa Zakonom o istopolnim partnerstvima iz 2020. godine; da se u potpunosti uskladi sa Fakultativnim protokolom uz Konvenciju o pravima djeteta; kriminalizuje sve oblike braka sa osobom mlađom od 18 godina i uskladi zaštitu podataka o ličnosti;

→ unaprijedi međuinstitucionalnu saradnju u cilju učinkovitije zaštite od svih vrsta diskriminacije, boljeg pristupa pravdi, punog uživanja procesnih prava i besplatne pravne pomoći za žrtve kršenja ljudskih prava i zločina, posebno za djecu, žene, pripadnike manjina, uključujući Rome i Egipćane i osobe sa invaliditetom;

→ obezbijedi punu funkcionalnost Ustavnog suda i usaglašeno tumačenje sudske prakse Evropskog suda za ljudska prava (ESLjP) i evropskih i međunarodnih standarda ljudskih prava u cijelom sudskom sistemu.“ (str. 32 i 33 Izvještaja Evropske komisije o Crnoj Gori za 2022. godinu, objavljenog 12. oktobra 2022- nezvaničan prevod).

„Što se tiče unapređenja i ostvarivanja ljudskih prava, neophodno je dalje ojačati institucionalne kapacitete, uključujući i dodjelu odgovarajućih finansijskih sredstava. Temeljne promjene u rukovodstvu i strukturi Ministarstva, kao i politički pristrasna imenovanja i razrješenja tokom izvještajnog perioda uticala su na njegovo učinkovito funkcionisanje i rezultirala usporavanjem izrade novih zakona, strategija i politika o ljudskim pravima, kao i usporavanjem u sprovođenju i praćenju postojećih. Uspostavljen je regulatorni i institucionalni okvir za funkcionisanje Zaštitnika ljudskih prava i sloboda. Dodijeljen mu je status „B”od strane Pododbora za akreditaciju Globalnog saveza nacionalnih institucija za ljudska prava. Institucija Zaštitnika ljudskih prava i sloboda i dalje se doživljava kao institucija sa najboljim uticajem i povjerenjem po pitanju unapređenja i zaštite prava građana. U medijima su često citirani stavovi ove institucije. Nastavljeno je unapređenje kapaciteta Institucije za postupanje po pritužbama i kvaliteta njenih odluka. Nakon smanjenja budžeta za 2021. godinu od oko 6% u odnosu na 2020, usvojeni budžet za 2022. porastao je za 7,6% u poređenju sa 2021. godinom. Zaštitnik je u junu 2021. godine objavio specijalni izvještaj o stanju djece u domovima učenika i internatima u Crnoj Gori. Institucija je 2021. godine radila na 1.123 pritužbe (poređenja radi u 2020. na 1.975), od kojih je 968 primljeno tokom 2021. godine, a 155 su prenesene iz 2020. Institucija je tokom 2021. završila 904 predmeta, a 219 odgodila za 2022. Završeni predmeti su se odnosili na građanska prava, ekonomska, socijalna i kulturna prava, zabranu diskriminacije, prava djeteta i pravo na pravično suđenje. Institucija je utvrdila kršenje prava u 124 predmeta i dala mišljenje sa 343 preporuke nadležnim organima. Poboljšano je sistematsko, učinkovito i brzo praćenje preporuka Zaštitnika od strane nadležnih organa.” ( str. 33, 34 i 35 Izvještaja Evropske komisije o Crnoj Gori za 2022. godinu- nezvaničan prevod)

„Po pitanju nediskriminacije, aktivnosti na obezbjeđivanju pune usklađenosti sa pravnim tekovinama EU i evropskim standardima za borbu protiv diskriminacije su u toku. Slijedeći preporuke EU eksperata, Ministarstvo pravde, ljudskih i manjinskih prava je u novembru 2021. odlučilo da izradi potpuno novi zakon o zabrani diskriminacije koji bi zadovoljio evropske antidiskriminacione standarde, bio usklađen sa preporukama Evropske komisije protiv rasizma i netolerancije (ECRI) iz 2017. godine i obezbijedio kvalitetnu zaštitu od diskriminacije svih građana. U toku je rad na izradi novog zakona.

Izvještajni period obilježila je visoka društvena polarizacija i podijeljenost. Najviše ugrožene grupe u društvu sve više su bile izložene diskriminaciji, govoru mržnje i zločinu iz mržnje. I dalje raste govor mržnje, posebno protiv žena u politici. Postoji hitna potreba za iskorjenjivanjem svih oblika diskriminacije korišćenjem mehanizama pravne zaštite i da se pozabave duboko ukorijenjenim društvenim ponašanjima koja degradiraju i diskriminišu žene, što dovodi do slučajeva rodno zasnovanog nasilja. Prihvatanjem i poštovanjem pluralizma u društvu treba se baviti od ranog djetinjstva kroz rad sa mladima i odraslima kako bi promovisali promjene ponašanja i toleranciju različitosti. Kapacitet Ombudsmana da djeluje kao tijelo za jednakost nastavio je da se poboljšava, iako ukupni institucionalni okvir treba poboljšati. Kancelarija ombudsmana je 2021. godine dobila 173 pritužbe na diskriminaciju (2020: 159 slučajeva). Većina se ticala rada i zapošljavanja, socijalnih usluga, nasilja u porodici i rodno zasnovanog nasilja i postupaka pred javnim vlastima. Primljeno je deset pritužbi u vezi sa mržnjom/diskriminacijom na internetu. Prioritetna preporuka ECRI-a iz 2017. da se uspostavi sistem za prikupljanje raščlanjenih podataka o zločinima iz mržnje tek treba da se primijeni jer zavisi od reforme Krivičnog zakonika (izmjene o motivima pristrasnosti), koja se očekuje kasnije u 2022. godini.“ (str. 39 i 40 Izvještaja Evropske komisije o Crnoj Gori za 2022. godinu- nezvaničan prevod), i kontinuiteta prethodnih višegodišnjih aktivnosti članova Odbora za ljudska prava i slobode na ovu temu, među kojima se izdvajaju:

- 11. i 17. juna 2015. godine na 53. i nastavku 53. sjednice Odbora razmotren Predlog zakona o zabrani diskriminacije lica sa invaliditetom;

- 11. jula 2017. godine na Devetoj sjednici Odbora razmotrena Strategija za zaštitu lica sa invaliditetom od diskriminacije i promociju jednakosti za period 2017-2021. godine s Akcionim planom za 2017. i 2018. godinu, o čemu je sačinjen Izvještaj sa Zaključkom (u 10 tačaka);

- 11. jula 2017. godine na Devetoj sjednici Odbora razmotrena Strategija za integraciju lica sa invaliditetom u Crnoj Gori 2016-2020. s Akcionim planom za sprovođenje Strategije za 2016/2017. godinu, o čemu je sačinjen Izvještaj sa Zaključkom (u 10 tačaka);

- 28. februara 2018. godine na Prvoj zajedničkoj sjednici Odbora za ljudska prava i slobode i Odbora za turizam, poljoprivredu, ekologiju i prostorno planiranje održano Konsultativno saslušanje predstavnika nadležnih institucija na temu „Aktivnosti u oblasti obezbjeđivanja pristupačnosti za lica sa invaliditetom u Crnoj Gori“, o čemu je sačinjen Izvještaj sa Zaključkom (u 15 tačaka);

- 25. septembra 2019. godine na 43. sjednici Odbora održano Konsultativno saslušanje državne sekretarke u Ministarstvu rada i socijalnog staranja, generalnog direktora Direktorata za socijalnu i dječju zaštitu u Ministarstvu rada i socijalnog staranja i direktora Zavoda za socijalnu i dječju zaštitu na temu “Rad dnevnih centara za djecu sa smetnjama u razvoju i osobe sa invaliditetom u Crnoj Gori”, o čemu je sačinjen Izvještaj sa Zaključkom (u 10 tačaka);

- 11. decembra 2019. godine na 48. sjednici Odbora održano Kontrolno saslušanje ministra za ljudska i manjinska prava i ministarke javne uprave na temu „Realizacija Strategije za zaštitu lica sa invaliditetom od diskriminacije i promociju jednakosti 2017-2021. i Preporuka sadržanih u Analizi usklađenosti zakonodavstva u Crnoj Gori sa Zakonom o zabrani diskriminacije lica sa invaliditetom i Konvencijom UN o pravima lica sa invaliditetom, sa posebnim akcentom na praćenje realizacije Zaključka Skupštine Crne Gore, donesenog povodom usvajanja Zakona o zabrani diskriminacije lica sa invaliditetom, objavljenog u “Službenom listu CG”, broj 35/15 i Zaključka Skupštine Crne Gore, donesenog povodom usvajanja Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o nevladinim organizacijama, objavljenog u “Službenom listu CG”, broj 37/17“, o čemu je sačinjen Izvještaj sa Predlogom zaključka (u 11 tačaka) koji je dostavljen Skupštini Crne Gore;

- 18. februara 2020. godine na 54. sjednici Odbora održano Konsultativno saslušanje ministra prosvjete, ministra rada i socijalnog staranja, ministra zdravlja i ministra za ljudska i manjinska prava na temu „Post-zakonodavni nadzor za Zakon o zabrani diskriminacije lica sa invaliditetom („Službeni list CG“, broj 35/15), sa akcentom na primjenu člana 21 ovog Zakona, koji se odnosi na diskriminaciju u oblasti vaspitanja, obrazovanja i stručnog osposobljavanja“, o čemu je sačinjen Izvještaj sa Zaključkom (u 11 tačaka);

- 21. januara 2021. godine na Trećoj sjednici Odbora predstavljen Izvještaj o post-zakonodavnom nadzoru nad Zakonom o zabrani diskriminacije lica sa invaliditetom, koji su sačinili istraživači angažovani od Vestminsterske fondacije za demokratiju, o čemu je sačinjen Izvještaj sa Zaključkom (u 19 tačaka);

- 22. juna 2022. godine na 25. sjednici Odbora održano Kontrolno saslušanje ministra rada i socijalnog staranja (predstavnica Ministarstva rada i socijalnog staranja), ministra prosvjete, ministra zdravlja (predstavnika Ministarstva zdravlja) i ministra pravde na temu „Rad dnevnih centara za djecu sa smetnjama u razvoju i osobe sa invaliditetom u Crnoj Gori, sa posebnim akcentom na praćenje realizacije Zaključka Odbora za ljudska prava i slobode sa Konsultativnog saslušanja, održanog 25. septembra 2019. na temu „Rad dnevnih centara za djecu sa smetnjama u razvoju i osobe sa invaliditetom u Crnoj Gori“ i Preporuka iz Analize intersektorske podrške različitih sistema djeci sa smetnjama u razvoju u Crnoj Gori, koju su pripremile ekspertkinje angažovane od strane UNICEF-a“, o čemu je Skupština Crne Gore, na predlog Odbora, donijela Zaključke (29), koji su objavljeni u „Službenom listu Crne Gore“, broj 84/22.

Odbor će održavanjem Kontrolnog saslušanja ministra ljudskih i manjinskih prava Fatmira Gjeke, u skladu sa čl. 62 i 75 Poslovnika Skupštine Crne Gore, realizovati 14. aktivnost utvrđenu Planom aktivnosti Odbora za ljudska prava i slobode za 2022. godinu.

Na sjednicu su, shodno članu 67 stav 4 Poslovnika Skupštine, pozvani:

- zaštitnik ljudskih prava i sloboda Crne Gore, mr Siniša Bjeković,

- ministar rada i socijalnog staranja, Admir Adrović,

- ministar prosvjete, mr Miomir Vojinović,

- ministar zdravlja, Dragoslav Šćekić,

- ministarka ekologije, prostornog planiranja i urbanizma, Ana Novaković- Đurović,

- ministar javne uprave, mr Marash Dukaj,

- generalna sekretarka Zajednice opština Crne Gore, Mišela Manojlović,



predstavnici relevantnih međunarodnih organizacija sa sjedištem u Crnoj Gori:

- Delegacije Evropske unije u CG, šefica Delegacije, izvanredna i opunomoćena ambasadorka Oana Kristina Popa,

- Sistema Ujedinjenih nacija u Crnoj Gori, savjetnica za ljudska prava Anjet Lanting,

- Predstavništva UNICEF-a u Crnoj Gori, šef Huan Santander,



- NVO-a koje se bave pitanjima ljudskih prava i sloboda i monitoringom rada Odbora:

- NVO “Građanska alijansa”, programski direktor Milan Radović,

- NVO “Udruženje mladih sa hendikepom Crne Gore”, izvršna direktorica Marina Vujačić,

- NVO “Savez slijepih Crne Gore”, izvršni direktor Goran Macanović,

- NVO Savez udruženja roditelja djece i omladine sa teškoćama u razvoju “Naša inicijativa”, izvršni direktor Milisav Korać.